Báo cáo ESG theo chuẩn GRI & ISSB cho SME: chọn khung nào, công bố gì (2026)

Báo cáo ESG là gì và vì sao "chọn chuẩn" quan trọng

Báo cáo ESG (hay báo cáo phát triển bền vững) là cách doanh nghiệp công bố có hệ thống về tác động và hiệu quả Môi trường – Xã hội – Quản trị. Nhưng một sai lầm phổ biến của SME là "viết đại một bản đẹp" mà không theo chuẩn nào — kết quả là báo cáo không so sánh được, không kiểm chứng được, và dễ bị quy là greenwashing.

Có hai họ chuẩn quốc tế thống trị, và điểm mấu chốt là chúng không thay thế nhau mà phục vụ hai đối tượng đọc khác nhau:

• GRI trả lời câu hỏi: doanh nghiệp tác động thế nào lên thế giới bên ngoài? GRI là bộ chuẩn báo cáo bền vững được dùng rộng rãi nhất, với hơn 10.000 tổ chức báo cáo tại hơn 100 quốc gia (Global Reporting Initiative).
• ISSB (IFRS S1 & S2) trả lời câu hỏi: các vấn đề bền vững tác động thế nào lên giá trị doanh nghiệp và dòng tiền? — tức phục vụ nhà đầu tư (IFRS Foundation).

SME không cần "làm cả hai chuẩn" ngay. Hãy xác định ai sẽ đọc báo cáo của bạn — khách hàng và cộng đồng thì bắt đầu bằng GRI; nhà đầu tư/ngân hàng thì hướng ISSB. Tin tốt là hai chuẩn đang được làm cho tương thích với nhau.

GRI và ISSB khác nhau thế nào — bảng so sánh

Bảng 1 — So sánh GRI và ISSB (IFRS S1 & S2)

Tiêu chí	GRI Standards	ISSB — IFRS S1 & S2
Đối tượng đọc chính	Mọi bên liên quan (khách hàng, cộng đồng, nhân viên, nhà đầu tư…)	Nhà đầu tư & thị trường vốn
Nguyên tắc trọng yếu	Trọng yếu tác động — tác động của DN lên kinh tế, môi trường, con người	Trọng yếu tài chính — ảnh hưởng tới giá trị doanh nghiệp (enterprise value)
Phạm vi công bố	Rộng: E, S, G theo các Topic Standards	S1: bền vững nói chung; S2: riêng khí hậu (gồm Scope 1, 2, 3)
Thời điểm/hiệu lực	Bản Universal 2021 (GRI 1, 2, 3); cập nhật liên tục theo Topic/Sector	Phát hành 26/6/2023; áp dụng kỳ báo cáo từ 01/01/2024 (tùy nội luật hóa)
Bản chất	Tự nguyện (nhiều nơi), định hướng minh bạch tác động	Hướng tới bắt buộc theo pháp lý từng nước; tích hợp báo cáo tài chính

Nguồn so sánh: đối tượng & nguyên tắc trọng yếu theo Global Reporting Initiative và IFRS Foundation; ngày phát hành & hiệu lực theo IFRS Foundation.

Tính trọng yếu: "tác động" vs "tài chính" vs "kép"

Đây là khái niệm quan trọng nhất — và cũng dễ nhầm nhất — trong báo cáo ESG. Trọng yếu (materiality) là việc quyết định vấn đề nào đủ quan trọng để đưa vào báo cáo. Có ba cách tiếp cận:

• Trọng yếu tác động (impact materiality) — cách của GRI: một chủ đề trọng yếu nếu doanh nghiệp gây tác động đáng kể lên kinh tế/môi trường/con người, kể cả khi nó chưa ảnh hưởng tài chính tới doanh nghiệp. GRI đo mức nghiêm trọng (quy mô × phạm vi × khả năng khắc phục) nhân với khả năng xảy ra (GRI).
• Trọng yếu tài chính (financial materiality) — cách của ISSB: một chủ đề trọng yếu nếu nó ảnh hưởng tới giá trị doanh nghiệp, dòng tiền, tiếp cận vốn.
• Trọng yếu kép (double materiality) — cách của EU (CSRD/ESRS): gộp cả hai chiều "trong ra ngoài" (tác động) và "ngoài vào trong" (rủi ro/cơ hội tài chính) (Deloitte, Heads Up 27/6/2024).

Vì sao SME cần biết? Nếu bạn bán hàng vào EU, khách hàng của bạn có thể chịu quy định trọng yếu kép và sẽ hỏi số liệu tác động của bạn. Nếu bạn gọi vốn/vay xanh, ngân hàng nhìn theo trọng yếu tài chính. Chọn sai lăng kính → báo cáo lạc đề với người đọc.

Tin thực tế cho SME: GRI và IFRS Foundation đang làm hai chuẩn tương thích. Hai bên ký Biên bản ghi nhớ (MoU) năm 2022 và ngày 24/5/2024 công bố làm sâu hợp tác để đạt "tương thích đầy đủ" (full interoperability) (IFRS Foundation, 24/5/2024). Riêng phần phát thải: tháng 1/2024 hai bên ra tài liệu hướng dẫn cho thấy GRI 305 (Emissions) và IFRS S2 có mức tương đồng cao, đều dựa trên GHG Protocol (IFRS Foundation, 01/2024). Nghĩa là: doanh nghiệp đã kiểm kê Scope 1-2-3 theo GHG Protocol thì không phải làm lại từ đầu khi chuyển sang chuẩn kia.

Cấu trúc bộ chuẩn GRI: đọc bản đồ trước khi đi

Bảng 2 — Ba nhóm chuẩn của GRI

Nhóm	Áp dụng cho ai	Nội dung chính
Universal Standards (GRI 1, 2, 3 — 2021)	Mọi tổ chức	GRI 1 Foundation (nguyên tắc & cách báo cáo); GRI 2 General Disclosures (hồ sơ tổ chức, quản trị); GRI 3 Material Topics (xác định & báo cáo chủ đề trọng yếu)
Sector Standards	Theo ngành cụ thể	Chủ đề bền vững đặc thù của ngành (vd dầu khí, nông nghiệp, than…)
Topic Standards	Theo chủ đề trọng yếu đã chọn	Bộ công bố cho từng chủ đề (vd GRI 305 Emissions, các chủ đề về nước, lao động, chống tham nhũng…)

Nguồn: cấu trúc 3 nhóm theo Global Reporting Initiative — Universal Standards. Quy trình chuẩn: bắt đầu từ GRI 1 & 2, dùng GRI 3 để chọn chủ đề trọng yếu, rồi mới báo cáo theo Topic/Sector Standards tương ứng — SME không cần công bố mọi chủ đề, chỉ những chủ đề trọng yếu với mình.

Khung nào cho SME nào — quyết định thực dụng

• SME bán B2C / có thương hiệu, cộng đồng quan tâm → bắt đầu bằng GRI (kể câu chuyện tác động, minh bạch với khách hàng).
• SME muốn gọi vốn, vay xanh, hoặc trong danh mục nhà đầu tư tổ chức → hướng ISSB/IFRS S1-S2 (ngôn ngữ nhà đầu tư).
• SME trong chuỗi cung ứng xuất khẩu EU → khách hàng của bạn có thể theo CSRD/ESRS (trọng yếu kép) và sẽ yêu cầu dữ liệu; chuẩn bị số liệu tác động sớm.
• Công ty đại chúng/niêm yết tại VN → bắt buộc theo Thông tư 96/2020/TT-BTC (mục dưới), có thể lồng ESG vào báo cáo thường niên hoặc ra báo cáo bền vững riêng.

Quy định báo cáo ESG tại Việt Nam

Việt Nam chưa "nội luật hóa" ISSB, nhưng đã có nền công bố ESG bắt buộc cho khối niêm yết từ trước:

Bảng 3 — Khung pháp lý & hướng dẫn báo cáo ESG tại Việt Nam

Văn bản / hướng dẫn	Vai trò	Điểm cần nhớ
Thông tư 96/2020/TT-BTC	Công bố thông tin trên thị trường chứng khoán	Ban hành 16/11/2020, thay Thông tư 155/2015; công ty đại chúng/niêm yết công bố ESG (phát thải KNK, năng lượng, nước, chất thải, lao động, cộng đồng) trong báo cáo thường niên — Keslio
Hướng dẫn GRI của UBCKNN	Định hướng lập báo cáo bền vững	Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có hướng dẫn báo cáo bền vững cho công ty niêm yết theo GRI từ 2015 — GREEN IN Vietnam
Luật BVQL Người tiêu dùng 2023 (19/2023/QH15)	Chống thông tin sai/gây nhầm lẫn	Ban hành 20/6/2023, hiệu lực 01/7/2024; cấm lừa dối/gây nhầm lẫn bằng thông tin sai, thiếu, không chính xác về hàng hóa/dịch vụ — LuatVietnam
Luật Quảng cáo & Luật BVMT 2020	Nền chống quảng cáo môi trường sai lệch	Cấm quảng cáo gây nhầm lẫn về đặc tính, tác dụng — áp dụng cho mọi claim "xanh"

Kết luận cho SME chưa niêm yết: bạn chưa bắt buộc nộp báo cáo ESG theo Thông tư 96/2020, nhưng (1) khi lên sàn hoặc phát hành trái phiếu ra công chúng sẽ vào diện bắt buộc, và (2) mọi claim "xanh" của bạn — dù trong báo cáo hay quảng cáo — đã thuộc phạm vi Luật BVQL Người tiêu dùng 2023 và Luật Quảng cáo.

Lộ trình 5 bước lập báo cáo ESG cho SME

Bảng 4 — Lộ trình 5 bước (khung chung, không kèm số liệu ESG mẫu)

Bước	Việc làm	Đầu ra
1. Chọn chuẩn & đối tượng đọc	Xác định ai đọc (khách hàng/nhà đầu tư/đối tác EU) → chọn GRI, ISSB, hoặc cả hai (tận dụng interoperability)	Quyết định khung báo cáo
2. Đánh giá trọng yếu	Dùng GRI 3 (tác động) và/hoặc lăng kính tài chính ISSB; tham vấn bên liên quan	Danh sách chủ đề trọng yếu
3. Thu thập & đo dữ liệu	Số liệu E (phát thải theo GHG Protocol, năng lượng, nước, chất thải), S (lao động, an toàn), G (quản trị, chống tham nhũng)	Bộ dữ liệu có nguồn & phương pháp
4. Soạn báo cáo theo chuẩn	Trình bày theo GRI Topic Standards / IFRS S1-S2; ghi rõ phạm vi, kỳ, phương pháp	Bản thảo báo cáo ESG
5. Đảm bảo & công bố	Rà soát chống greenwashing; cân nhắc kiểm chứng độc lập; công bố (báo cáo riêng hoặc lồng báo cáo thường niên)	Báo cáo ESG công bố

Chống greenwashing khi công bố báo cáo ESG

Báo cáo ESG chính là nơi tập trung rủi ro greenwashing — vì đây là chỗ doanh nghiệp đưa ra claim và con số. Nguyên tắc pháp lý cứng khi công bố:

• Có căn cứ, đo được: mỗi số liệu gắn với dữ liệu thật và phương pháp/nguồn hệ số rõ ràng. Không "làm tròn đẹp" hay ước lượng cảm tính rồi trình bày như số đo.
• Minh bạch phạm vi: nêu rõ số công bố thuộc phạm vi nào (vd Scope nào của phát thải), kỳ nào, ranh giới tổ chức nào. Tuyên bố "trung hòa carbon" mà lờ đi Scope 2, 3 là gây nhầm lẫn.
• Không quảng cáo môi trường sai lệch: tuân thủ Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (cấm thông tin sai/thiếu/không chính xác) và Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Nhất quán claim – bằng chứng: mọi tuyên bố "xanh"/"bền vững" trong marketing phải khớp số liệu trong báo cáo. Lệch nhau là rủi ro pháp lý.

Vì lý do đó, bài viết này không đưa ra bất kỳ con số ESG cụ thể nào cho doanh nghiệp mẫu — con số phụ thuộc dữ liệu hoạt động thật của từng đơn vị và phải do chính doanh nghiệp đo, tính, ghi nguồn.

Thông qua trụ cột Tư vấn Chuyển đổi Xanh, GROW hỗ trợ SME chọn khung báo cáo (GRI/ISSB), đánh giá trọng yếu, và chuẩn bị dữ liệu E-S-G có nguồn cho đối tác EU và nhà đầu tư. Tìm hiểu thêm ESG cho SME là gì, cách kiểm kê khí nhà kính Scope 1-2-3, hoặc đặt lịch tư vấn miễn phí.