Lộ trình Net Zero cho SME Việt Nam: Bản đồ thực thi 2026–2050

Việt Nam và cam kết Net Zero 2050

Tại COP26 (Glasgow, 2021), Thủ tướng Việt Nam cam kết đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Cam kết được củng cố tại COP27 và COP28, với gói tài chính JETP (Just Energy Transition Partnership) 15,5 tỷ USD từ G7 và các đối tác. Để thực thi, Việt Nam đã ban hành:

• Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định giảm phát thải GHG và bảo vệ tầng ozon.
• Quyết định 01/2022/QĐ-TTg danh mục cơ sở phát thải phải kiểm kê.
• Quyết định 888/QĐ-TTg nhiệm vụ triển khai cam kết COP26.
• Đóng góp Quốc gia tự quyết định (NDC) 2022: giảm 15,8% phát thải so với BAU (không điều kiện) và 43,5% có hỗ trợ quốc tế đến 2030.

Tại sao SME cần lộ trình Net Zero từ bây giờ?

Hiện 1.912 cơ sở phát thải lớn phải kiểm kê GHG theo Quyết định 01. Dự kiến từ 2027, danh mục sẽ mở rộng xuống ngưỡng phát thải thấp hơn, đưa nhiều SME sản xuất vào diện bắt buộc. Đồng thời, CBAM của EU bắt đầu áp thuế biên giới carbon từ 2026 cho sáu ngành (thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro) — và dự kiến mở rộng sau 2030.

Thực tế, bất kỳ SME nào trong chuỗi cung ứng xuất khẩu đều đã được khách hàng yêu cầu báo cáo phát thải Scope 3. Không có lộ trình Net Zero, SME Việt sẽ mất lợi thế cạnh tranh trong vòng 3–5 năm tới.

Bốn giai đoạn lộ trình Net Zero cho SME

Giai đoạn 1 (2026–2027): Baseline & Cam kết

• Kiểm kê phát thải GHG năm cơ sở (ISO 14064-1) cho Scope 1, Scope 2.
• Khảo sát sơ bộ Scope 3 với 3–5 nhà cung cấp lớn nhất.
• Công bố cam kết giảm phát thải theo SBTi (Science Based Targets initiative).
• Thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu định kỳ.

Giai đoạn 2 (2028–2035): Giảm 30–40% phát thải

• Triển khai các giải pháp hoàn vốn nhanh: LED, inverter, hệ thống quản lý năng lượng, cải tạo vỏ tòa nhà.
• Lắp đặt điện mặt trời áp mái — trung bình giảm 20–35% phát thải Scope 2.
• Tối ưu logistics, chuyển dần sang phương tiện điện khi hạ tầng đủ.
• Ký hợp đồng mua điện xanh (DPPA/RE100) khi cơ chế vận hành đầy đủ.

Giai đoạn 3 (2036–2045): Chuyển đổi sâu

• Thay thế công nghệ đốt nhiên liệu hóa thạch bằng điện hóa (electrification) và hydrogen xanh khi khả thi.
• Thiết kế lại sản phẩm theo nguyên tắc low-carbon và kinh tế tuần hoàn.
• Xây dựng chuỗi cung ứng xanh — chọn nhà cung cấp theo tiêu chí phát thải.
• Tích hợp báo cáo khí hậu vào quyết định đầu tư chiến lược.

Giai đoạn 4 (2046–2050): Trung hòa phần còn lại

• Phát thải còn lại (residual emissions) được bù trừ qua offset chất lượng cao — trồng rừng, thu giữ carbon, dự án cộng đồng có chứng nhận Verra, Gold Standard.
• Đầu tư vào các công nghệ loại bỏ carbon (DAC, BECCS) nếu phù hợp ngành.

Phương pháp thiết lập mục tiêu SBTi cho SME

Science Based Targets initiative (SBTi) có chương trình SME Target Setting đơn giản hóa cho doanh nghiệp dưới 500 lao động: cam kết giảm 42% phát thải tuyệt đối Scope 1 & 2 đến 2030, đo lường & báo cáo phát thải Scope 3. Phí đăng ký chỉ 1.250 USD, hiệu lực 5 năm. Đây là chuẩn được các thương hiệu quốc tế công nhận.

Công nghệ ưu tiên theo ngành

Dệt may — da giày

• Nồi hơi điện thay cho đốt than/gas.
• Thu hồi nước & hóa chất tuần hoàn.
• Chuyển sang vải sợi tái chế.

Thực phẩm — đồ uống

• Biogas từ nước thải và bùn.
• Lạnh tối ưu hóa và refrigerant HFC-free.
• Bao bì tái chế, giảm plastic.

Cơ khí — chế tạo

• Động cơ hiệu suất cao IE4/IE5.
• Tái sử dụng phoi, tuần hoàn dầu cắt gọt.

Công cụ và đối tác hỗ trợ

• GHG Protocol + ISO 14064-1: chuẩn kiểm kê phát thải phổ biến nhất.
• CDP (Carbon Disclosure Project): nền tảng công bố dữ liệu phát thải.
• Quỹ hỗ trợ JETP: tài trợ chuyển đổi năng lượng cho SME Việt.
• GIZ, JICA, KOICA: chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho SME sản xuất.

GROW và chương trình Net Zero SME Việt

GROW đang đồng hành với 120 SME trong chương trình "Net Zero SME 2035" — hỗ trợ kiểm kê, xây dựng mục tiêu SBTi và theo dõi tiến độ định kỳ. Qua trụ cột Tư vấn Xanh và Đào tạo, doanh nghiệp nhận được tư vấn chuyên môn, khóa học ESG Officer, và kết nối với các đối tác kỹ thuật quốc tế.

Đọc thêm: ESG cho SME · Quỹ đầu tư xanh.